Những thách thức đối với xuất khẩu của Indonesia trong thời kỳ kinh tế mới

No Title

Tổng thống Indonesia Joko Widodo tại một hội nghị trực tuyến ở Bogor, bang Tây Java ngày 26/6/2020. Ảnh: AFP/TTXVN 

Nội dung bài viết như sau nhận định, năm 2020, Indonesia kỷ niệm 75 năm quốc khánh với một vị thế kinh tế mới. Ngân hàng Thế giới (WB) vào tháng 7/2020 đã nâng vị thế của nước này từ một nền kinh tế có thu nhập trung bình thấp lên thành một nền kinh tế có thu nhập trung bình cao.

Indonesia hiện đã chính thức gia nhập các nền kinh tế lớn khác như Trung Quốc, Brazil, Nam Phi, Thổ Nhĩ Kỳ, Malaysia và Thái Lan. Với vị thế mới này, Jakarta đang tiến gần hơn một bước tới việc trở thành quốc gia có thu nhập cao theo phân loại của Ngân hàng Thế giới.

Ngân hàng Thế giới sử dụng cách phân loại này như một yếu tố để xác định tính đủ điều kiện của một quốc gia trong việc sử dụng các cơ sở của Ngân hàng, bao gồm cả định giá khoản vay. Cùng với đó, quy chế nâng cấp cũng được kỳ vọng sẽ cải thiện môi trường đầu tư, thúc đẩy thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh kinh tế của quốc gia.

Tuy nhiên, bất chấp những lợi ích mà mức xếp hạng mới, Indonesia cũng phải đối mặt với những thách thức cần được lường trước. Một trong số này liên quan đến tính đủ điều kiện của các công cụ phòng vệ thương mại.

Biện pháp phòng vệ thương mại là ngoại lệ đối với các nguyên tắc thương mại tự do của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Các biện pháp xử lý này được chia thành các biện pháp chống bán phá giá và các biện pháp tự vệ. 

Mỗi biện pháp trong số đó được thực hiện để ứng phó với các trường hợp khác nhau và yêu cầu các điều kiện cụ thể để chính phủ thực hiện các biện pháp khắc phục đối với hàng nhập khẩu gây tổn hại cho ngành sản xuất trong nước.

Tuy nhiên, quy định của WTO cũng đưa ra các điều khoản về đối xử đặc biệt và khác biệt (S&DT) đối với các nước đang phát triển nói riêng về chống bán phá giá và các biện pháp tự vệ.

Thứ nhất, Hiệp định WTO về trợ cấp và các biện pháp đối kháng quy định việc sử dụng các biện pháp chống bán phá giá và đặt ra các tiêu chuẩn cao hơn để xác định mức trợ cấp tối thiểu cho các nước đang phát triển, cụ thể là 2%, trong khi mức trợ cấp tối thiểu cho các nước phát triển là 1%. 

Nói cách khác, cơ quan điều tra phải tìm ra mức trợ cấp tối thiểu là 2% thay vì 1% như một trong những yêu cầu áp đặt thuế chống bán phá giá đối với các sản phẩm nhập khẩu từ các nước đang phát triển.

Một trong những vấn đề chính liên quan đến việc áp dụng các điều khoản S&DT này là các nước đang phát triển sẽ được hưởng lợi từ những điều khoản nào. Vấn đề trở nên phức tạp hơn vì quy định của WTO không áp dụng định nghĩa về các nước phát triển và đang phát triển. 

Các thành viên được phép tự công bố tình trạng kinh tế của mình. Tuy nhiên, các thành viên khác có thể đòi hỏi tính đủ điều kiện của một thành viên khác để sử dụng các điều khoản S&DT có sẵn cho các nước đang phát triển.

Mỹ và Canada là một trong những thành viên WTO đã xây dựng các tiêu chí riêng của họ để xác định danh sách các nước đang phát triển được hưởng S&DT.

Tháng 2/2019, Mỹ đã loại bỏ một số quốc gia đang phát triển đủ điều kiện hưởng mức trợ cấp đặc biệt và tiêu chuẩn khối lượng nhập khẩu không đáng kể để điều tra chống bán phá giá, bao gồm cả Indonesia.

Mặc dù Indonesia không được Ngân hàng Thế giới xếp vào nhóm quốc gia có thu nhập cao, nhưng Mỹ hiện coi Indonesia là một quốc gia phát triển do tỷ trọng thương mại thế giới chiếm hơn 0,5% và là thành viên của Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20). Như vậy, Indonesia không còn đủ điều kiện cho S&DT trong các cuộc điều tra chống bán phá giá.

Năm 2015, Canada đã loại Indonesia khỏi chương trình Thuế quan ưu đãi chung (GPT), điều này ảnh hưởng đến tính đủ điều kiện của Indonesia đối với S&DT trong các cuộc điều tra tự vệ. GPT của Canada là một chương trình thuế quan ưu đãi phi luật đối với hàng nhập khẩu từ các nước đang phát triển.

Việc một quốc gia bị rút khỏi chương trình GPT của Canada là do Ngân hàng Thế giới phân loại quốc gia đó là nền kinh tế có thu nhập trên trung bình hoặc chiếm 1% xuất khẩu thế giới trở lên trong hai năm liên tiếp.

Ở Canada, việc loại bỏ một quốc gia đang phát triển khỏi danh sách thụ hưởng của GPT cũng có nghĩa là quốc gia đó không còn đủ điều kiện cho S&DT có sẵn trong các công cụ bảo vệ.

Tình hình kinh tế của Indonesia ở vị trí mới có thể khiến nhiều quốc gia coi nước này không còn là một quốc gia đang phát triển nữa. Nói cách khác, cũng sẽ có nhiều khả năng hàng hóa xuất khẩu của Indonesia bị các nước khác áp dụng các biện pháp tự vệ và chống bán phá giá vì các điều khoản S&DT sẽ không áp dụng cho Indonesia.

Điều này càng trở nên thách thức hơn kể từ khi các Bộ trưởng Thương mại của Nhật Bản, Mỹ và EU đưa ra tuyên bố chung vào tháng 1/2019 nhằm tăng cường các quy định hiện hành của WTO về trợ cấp công nghiệp, bao gồm cả vai trò của các doanh nghiệp nhà nước (SOE).

Số liệu thống kê mới nhất của WTO cho thấy Indonesia là một trong những quốc gia bị nhắm mục tiêu nhiều nhất trong các cuộc điều tra chống bán phá giá toàn cầu từ năm 1995 đến năm 2019. Indonesia đứng thứ tư với tổng số 28 trường hợp liên quan đến chống bán phá giá, sau Trung Quốc (169), Ấn Độ (89) và Hàn Quốc (31). 

Số liệu thống kê về các cuộc điều tra tự vệ toàn cầu cũng cho thấy việc sử dụng biện pháp tự vệ này đã tăng đáng kể từ 17 cuộc điều tra vào năm 2015 lên 30 cuộc điều tra vào năm 2019.

Bất chấp việc ngày càng có nhiều cuộc điều tra về các biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng xuất khẩu của Indonesia và những thách thức mới có thể nảy sinh trong tương lai, xuất khẩu cần được thúc đẩy hơn nữa để tạo lực cho tăng trưởng kinh tế thông qua hợp tác tốt hơn giữa chính phủ và khu vực tư nhân./.