Phát triển điện LNG: Nhà thầu Việt có nắm được cơ hội?

Thực tế một dự án điện khí LNG thường mất khoảng 7 năm để triển khai, mục tiêu của Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh đưa khoảng 15 dự án điện khí vào vận hành trước năm 2030 sẽ khó khả thi nếu không có cơ chế đặc thù và giải pháp đột phá.

Từ góc nhìn của nhà thầu EPC, Tổng Giám đốc Tổng công ty Lắp máy Việt Nam (Lilama) Nguyễn Văn Hùng đã trao đổi với phóng viên TTXVN về những đề xuất nhằm thúc đẩy các dự án điện khí trọng điểm quốc gia.

Phóng viên: Thưa ông, dự án LNG Nhơn Trạch 3&4 – dự án điện khí LNG đầu tiên trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, dù có thời gian lựa chọn tổng thầu EPC nhanh nhất từ trước đến nay vẫn mất gần một năm, trong khi thi công khoảng 4 năm. Phải chăng các quy định đấu thầu hiện nay khiến nhà thầu Việt gặp khó?

Ông Nguyễn Văn Hùng: Thực ra Luật Đấu thầu hiện hành và các thông tư, nghị định hướng dẫn liên quan đã quy định rất rõ về cách thức tổ chức đấu thầu từ rộng rãi cho đến hạn chế, trong đó mỗi hình thức đấu thầu đều có hướng dẫn về tiêu chí để lựa chọn nhà thầu. Tuy nhiên, với đặc thù của Việt Nam, các quy định này áp dụng thực tế lại khó khăn. Ví dụ rõ nhất, dự án điện khí Nhơn Trạch 2 gần đây nhất mà Lilama làm tổng thầu EPC thì cũng đã phát điện thương mại từ năm 2011, tức là cách đây khoảng 14 năm. Vì vậy, với các dự án điện khí LNG hiện nay, nếu quy định đấu thầu đòi hỏi tổng thầu EPC phải có năng lực kinh nghiệm trong 5–10 năm lại đây với dự án tương tự thì Lilama khó đấu thầu.

Vì vậy, với dự án điện khí LNG Nhơn Trạch 3&4 đã hoàn thành cuối năm 2025, dù Lilama hoàn toàn đủ năng lực triển khai độc lập gói thầu EPC nhưng buộc phải liên danh với đối tác nước ngoài mới đủ năng lực kinh nghiệm để triển khai. Thêm vào đó, quy định về quy mô giá trị gói thầu và quy mô về tài sản của nhà thầu cũng đang làm khó các nhà thầu Việt tham gia đấu thầu độc lập dù thực tế đủ năng lực kinh nghiệm. Do vậy, các nhà thầu Việt bắt buộc phải liên danh với nước ngoài để đủ điều kiện đấu thầu như ở một loạt các dự án điện LNG như Nhơn Trạch 3&4, Quảng Trạch 2 hay Ô Môn 4…

Thực tế cũng cho thấy quy mô vốn, tài sản của hầu hết nhà thầu Việt, trong đó có Lilama, luôn thấp. Lilama chỉ có 900 tỷ đồng vốn điều lệ trong khi Lilama cũng nhiều lần kiến nghị xin được tăng vốn nhưng chưa được chấp nhận.

Phóng viên: Vậy tại sao Lilama vẫn đủ năng lực để được lựa chọn ở thị trường nước ngoài thưa ông?

Ông Nguyễn Văn Hùng: Ở nước ngoài cũng có những tiêu chí đối với các chủ đầu tư như doanh nghiệp tư nhân ở Việt Nam. Theo đó, chủ đầu tư có thể tự đánh giá năng lực, kinh nghiệm dựa trên hồ sơ đấu thầu và mời vào đàm phán chi tiết để ký hợp đồng luôn, miễn sao nhà thầu mở được bảo lãnh theo yêu cầu để thực hiện hợp đồng. Thực tế là các chủ đầu tư nước ngoài đã theo dõi các dự án cụ thể mà Lilama triển khai thực tế đều tự đánh giá được năng lực, kinh nghiệm và khả năng làm tổng thầu của Lilama, không cần dựa vào tiêu chí như quy định tại Việt Nam.

Phóng viên: Về năng lực tài chính của tổng thầu EPC, Lilama dù đã niêm yết trên UPCoM nhưng chưa tận dụng kênh huy động vốn này để tăng sức mạnh tài chính. Trong thời gian tới, Lilama có chiến lược cụ thể nào cải thiện năng lực tài chính khi tham gia đấu thầu, thưa ông?

Ông Nguyễn Văn Hùng: Theo đề án phát triển được cơ quan đại diện chủ sở hữu là Bộ Xây dựng phê duyệt, Lilama đã có đề án tăng vốn từ năm 2016. Khi bắt đầu cổ phần hóa, Lilama cũng mong muốn tăng vốn từ 750 tỷ đồng lên 1.500 tỷ đồng bằng việc phát hành cổ phiếu, kêu gọi các nhà đầu tư nước ngoài nhưng phương án đó thất bại bởi 2 lý do chính.

Thứ nhất là những doanh nghiệp thuộc ngành nghề như Lilama thì tài sản quý nhất chỉ là con người và thương hiệu, trong khi các nhà đầu tư trong nước khi nhìn vào yếu tố này lại thấy rủi ro bởi đầu tư vào con người không chắc chắn. Còn các tài sản khác như bất động sản thì Lilama không có. Thực tế là nhà đầu tư thường chỉ thích rót vốn vào những doanh nghiệp sở hữu nhiều đất, nhiều tài sản chứ không chỉ mỗi thương hiệu và con người. Đó là điểm khiến Lilama kém hấp dẫn với nhà đầu tư trong nước.

Trong khi đó, nhà đầu tư nước ngoài lại không có lý do gì phải bỏ tiền để cùng điều hành với người Việt trong lĩnh vực không có lợi nhuận cao mà rủi ro rất lớn như của Lilama. Thêm vào đó, với quy định room ngoại hiện nay, phần vốn nhà nước chi phối nên nhà đầu tư ngoại không tự quyết được.

Tuy nhiên, nếu hình thành các doanh nghiệp đầu đàn, tạo đối trọng với doanh nghiệp nước ngoài trong triển khai các dự án đặc thù, trọng điểm để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia thì Lilama "bài toán" năng lực tài chính có thể giải được.

Lilama mong muốn được phép tăng vốn theo hướng nhà nước đầu tư thêm tiền thay vì phải gọi vốn bên ngoài. Hoặc bằng cách cho phép giữ lại lợi nhuận của doanh nghiệp và dùng nguồn này để tăng vốn thì cũng hỗ trợ rất tốt cho Lilama.

Phóng viên: Vậy theo ông đâu là lợi thế lớn nhất của Lilama trong triển khai các dự án điện tại Việt Nam, đặc biệt là các dự án điện LNG?

Ông Nguyễn Văn Hùng: Tất cả các dự án điện trước đây sử dụng khí nội địa như Nhơn Trạch 1&2, Cà Mau 2 thì Lilama đều là tổng thầu EPC. Theo đó, Lilama đã tích lũy được kinh nghiệm, năng lực nhất định qua việc làm tổng thầu EPC ở những dự án đó và đây chính là điểm lợi thế nhất của Lilama.

Vì thế, với các dự án khí LNG nhập khẩu trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh hiện nay cũng chỉ có sự thay đổi về công nghệ phát triển hơn nhưng Lilama cũng có thể nhanh chóng nắm bắt được các phần việc đó. Đây chính là lợi thế của Lilama so với tất cả các doanh nghiệp khác tại Việt Nam.

Phóng viên:Quy hoạch điện VIII điều chỉnh mở ra hàng chục dự án điện LNG từ nay đến 2030. Vậy, Lilama có kế hoạch tham gia các dự án này trong vai trò tổng thầu EPC hoặc liên danh tổng thầu EPC không thưa ông?

Ông Nguyễn Văn Hùng: Các nhà máy điện khí LNG nhập khẩu sẽ là xu hướng chuyển dịch năng lượng của Việt Nam trong thời gian tới bởi vừa đáp ứng được tiêu chí điện xanh, vừa đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Vì vậy, trong chiến lược phát triển, Lilama luôn chú trọng các chương trình đào tạo đội ngũ kỹ sư, công nhân tiếp cận công nghệ điện khí LNG hiện đại, tiên tiến nhất.

Thực tế là từ năm 2006 khi làm tổng thầu EPC nhà máy điện khí Cà Mau 1&2, Lilama đã tuyển rất nhiều kỹ sư trẻ mới ra trường và lứa kỹ sư này đã "thực chiến" 3–4 dự án. Vì vậy, khi chuyển sang thực hiện dự án EPC điện khí LNG nhập khẩu với công nghệ tiên tiến hiện nay cũng chỉ mất thời gian ngắn để bắt nhịp trở lại.

Ví dụ ở dự án Nhơn Trạch 3&4, Lilama đảm nhận tới 40% gói thầu EPC. Mặc dù nhà máy sử dụng công nghệ turbine khí tiên tiến nhất thế giới hiện nay và việc căn chỉnh turbine máy phát (turbine khí – máy phát – turbine hơi) đòi hỏi độ chính xác gần như tuyệt đối, với toàn bộ hệ thống được thiết kế đồng trục trên một đường dài khoảng 70 m nhưng Lilama đã hoàn thành với chất lượng cao nhất.

Phóng viên: Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, Nhà nước cần có những giải pháp gì để giúp doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực cạnh tranh ngay trên sân nhà và khẳng định thương hiệu trên thị trường quốc tế, thưa ông?

Ông Nguyễn Văn Hùng: Thực ra theo quy định trong Luật Đấu thầu vẫn có những ưu tiên cho việc sử dụng các nguồn lực trong nước như dưới hình thức cộng điểm, giảm giá hoặc ưu tiên khi đánh giá hồ sơ dự thầu nhưng việc thực thi vẫn cần tiếp tục cải thiện hơn.

Đáng chú ý, Luật số 90/2025/QH15 của Quốc hội ngày 25/6/2025 đã sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đấu thầu, trong đó tại điều 23 có giao quyền rất lớn cho chủ đầu tư trong chỉ định thầu với các công trình và dự án đặc thù, trọng điểm quốc gia cần đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm chất lượng, hiệu quả. Điều kiện đi kèm là chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm về tính cạnh tranh, minh bạch và sẽ có hậu kiểm.

Tuy nhiên, đây là điều kiện không phải chủ đầu tư nào cũng tự tin để thực hiện chỉ định thầu. Vì vậy, Lilama mong muốn chủ đầu tư có sự ủng hộ từ phía cơ quan chức năng để mạnh dạn chỉ định thầu dựa trên "lịch sử" kinh nghiệm của nhà thầu tại các dự án đã hoàn thành để đánh giá chất lượng thực tế. Với những doanh nghiệp đã khẳng định được năng lực, kinh nghiệm thì chủ đầu tư có thể "giao nhiệm vụ" theo đề bài cụ thể và xác định một khoản lợi nhuận nhất định cho nhà thầu triển khai dự án.

Đây là cách mà nhiều chủ đầu tư ở các nước, trong đó có Mỹ, đang thực hiện bởi rút ngắn thời gian lựa chọn nhà thầu, kiểm soát được chi phí, thậm chí còn minh bạch, hiệu quả hơn rất nhiều so với kiểu đấu thầu nếu chỉ là hình thức.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông!