Thị trường hàng hóa đối mặt với những ẩn số khó lường 

Một giếng dầu ở tỉnh Hasakah, Syria. Ảnh: AFP/TTXVN

Chỉ cách đây vài năm, các nhà phân tích và nhà đầu tư còn bối rối khi bàn tán về một “siêu chu kỳ” mới trong lĩnh vực hàng hóa. Một số người tin rằng thế giới sắp lặp lại đợt tăng giá nguyên liệu thô bắt đầu từ đầu những năm 2000 và kéo dài cho đến cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2009. Lần này, mối quan ngại là về sự kết hợp của sự phục hồi kinh tế nhanh chóng, khi phương Tây mở cửa trở lại sau các lệnh phong tỏa liên quan tới đại dịch COVID-19, kết hợp với việc chuyển sang sử dụng năng lượng xanh.

Giá lithium và niken, những kim loại rất quan trọng trong sản xuất pin xe điện (EV), đã bùng nổ vào năm 2021 và 2022, nhưng sau đó đã giảm xuống. Giá niken giảm gần 50% so với thời điểm đầu năm 2023. Sự sụt giảm của lithium thậm chí còn mạnh hơn, giảm hơn 80% so với cùng kỳ năm 2024. Chỉ số giá hàng hóa Bloomberg, bao gồm giá thực phẩm, nhiên liệu và kim loại, đã giảm 29% kể từ mức đỉnh vào giữa năm 2022.

Các dự báo về nhu cầu dầu hiện nay cũng rất khác nhau, tùy thuộc vào các giả định về kế hoạch của chính phủ nhằm giúp người tiêu dùng loại bỏ nhiên liệu hóa thạch. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự kiến nhu cầu dầu thế giới sẽ tăng lên 106 triệu thùng/ngày vào năm 2028, từ mức 102 triệu thùng/ngày của năm ngoái và nhu dầu cầu toàn cầu sẽ đạt đỉnh không xa mức đó. Tổ chức các Nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) dự kiến nhu cầu dầu sẽ tăng nhanh hơn gấp đôi trong 5 năm tới, lên 110 triệu thùng/ngày, và sau đó tiếp tục tăng trong ít nhất hai thập kỷ tới.

Giao dịch hàng hóa chưa bao giờ đơn giản, giá cả phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế khó lường, cũng như năng lực sản xuất. Nhưng hiện tại, ngoài những lo ngại như vậy, các nhà đầu tư còn phải đối mặt với hàng loạt bất ổn về chính trị và công nghệ, từ sự phát triển trong công nghệ pin cho đến mong muốn trợ cấp cho năng lượng xanh của các chính phủ. 

Bắt đầu với thị trường xe EV. Rõ ràng là thị trường này vẫn đang tăng trưởng tốt, với 14 triệu xe EV đã được bán trên toàn thế giới vào năm 2023, tăng 35% so với năm trước đó. Nhưng nó sẽ tiếp tục phát triển nhanh đến mức nào? Cả xe EV mới và đã qua sử dụng đều có mặt tại các đại lý ở Mỹ lâu hơn so với các loại xe chạy bằng xăng. Nhà sản xuất ô tô Volkswagen của Đức báo cáo rằng xe EV chiếm 8-10% doanh số bán hàng của hãng vào năm 2023, giảm so với mức tương ứng 11% của năm trước. Hai “đại gia” xe hơi Mỹ Ford và GM nằm trong số những nhà sản xuất ô tô đã trì hoãn việc xây dựng nhà máy xe điện và pin trong năm qua. Sự cảnh giác về lĩnh vực này đang kéo giá cổ phiếu của Tesla, công ty dẫn đầu thị trường xe EV, giảm 26% kể từ đầu năm nay. Và liệu EV vẫn cần những vật liệu pin tương tự? Pin natri-ion mới không yêu cầu niken hay lithium, và nếu chúng bắt đầu thay thế các loại pin hiện có, nhu cầu về các kim loại trên sẽ giảm mạnh.

Một phòng trưng bày xe điện của hãng Tesla tại California, Mỹ. Ảnh: AFP/TTXVN

Những bất ổn về mặt chính trị cũng ngày càng khó theo dõi vì hướng di chuyển của nó không còn là một chiều nữa. Các chính trị gia tại các nước giàu có trên khắp thế giới giàu có đã bắt đầu lo lắng về chi phí liên quan đến quá trình chuyển đổi năng lượng. Vào tháng 9/2023, Anh đã trì hoãn lệnh cấm xe sử dụng động cơ đốt trong. Đây chỉ là những thay đổi về mặt thời gian hay là sự khởi đầu của một sự thay đổi sâu sắc hơn trong chính sách xanh? Các nhà đầu tư hàng hóa cần một câu trả lời.

Không chỉ các chính sách và yêu cầu của phương Tây mới quan trọng. Trong siêu chu kỳ hàng hóa vừa qua, việc Trung Quốc xây dựng hàng triệu căn hộ, hàng trăm nghìn km đường và đủ loại cơ sở hạ tầng vật chất khác đã khiến nhu cầu về hàng hóa tăng nhanh. Song giờ đây, nhu cầu từ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới ít chắc chắn hơn nhiều. Tăng trưởng kinh tế Trung Quốc đã chậm lại đáng kể và đầu tư vào bất động sản sụt giảm khi chính phủ nước này nỗ lực giảm dần bong bóng do chính họ tạo ra. Đồng thời, giá đồng đã chứng tỏ khả năng phục hồi đáng kinh ngạc, chỉ giảm 9% trong 12 tháng qua. Điều này phản ánh nỗ lực tự cung cấp năng lượng của Trung Quốc, bao gồm cả năng lượng Mặt Trời và thủy điện.

Sẽ rất khó khăn cho bất cứ ai có nhiệm vụ dự báo những yếu tố này sẽ diễn ra như thế nào trong 12 tháng tới. Nếu việc hiểu chính xác về diễn biến chính trị ở các nước phương Tây là khó khăn thì việc dự đoán cách tiếp cận của Chính phủ Trung Quốc là điều gần như không thể. Rõ ràng các phương pháp cũ nhằm “đọc vị” thị trường hàng hóa là không đủ nữa. Nếu không hiểu rõ nhu cầu về những phương tiện mới, công nghệ bên trong chúng và diễn biến chính trị, mọi đặt cược vào tương lai của thị trường hàng hóa sẽ chỉ là phỏng đoán mơ hồ.